Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος (World Asthma Day) θεσπίστηκε το 1998 από την «Παγκόσμια Πρωτοβουλία για το Άσθμα» (GINA), με τη συνδρομή της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για να ενημερώσει την κοινή γνώμη για την ευρέως διαδεδομένη ασθένεια του αναπνευστικού συστήματος, που ταλαιπωρεί εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και να βελτιώσει τις μεθόδους θεραπείας του. Έκτοτε διεξάγεται κάθε χρόνο την πρώτη Τρίτη του Μαΐου (5 Μαΐου, το 2020).

Το άσθμα είναι χρόνια πάθηση του αναπνευστικού συστήματος, η οποία προκαλεί παροδική στένωση των βρόγχων, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται δύσπνοια. Όπως επισημαίνουν οι γιατροί, οι πάσχοντες από άσθμα μπορούν να εξασφαλίσουν μία φυσιολογική ζωή και να παραμείνουν δραστήρια άτομα, εάν μάθουν τι πρέπει να κάνουν για να ελέγχουν την πάθησή τους. Ζωντανό παράδειγμα αποτελεί η Αθανασία Τσουμελέκα, που κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στο βάδην στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, 358 εκατ. άνθρωποι έπασχαν από άσθμα σε όλο τον κόσμο, ενώ σημειώθηκαν 397.100 θάνατοι κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η πάθηση έχει μελετηθεί από τα αρχαία χρόνια, πρώτα από τον Ιπποκράτη, στον οποίον οφείλεται και η ονομασία της (άσθμα = λαχάνιασμα) και αργότερα από τον Αρεταίο τον Καππαδόκη. Στην σύγχρονη εποχή, καθοριστική ήταν η συμβολή του άγγλου γιατρού Χένρι Χάιντ Σάλτερ (1823-1871).
Τι προκαλεί το άσθμα;

Οι αιτίες του άσθματος δεν είναι πλήρως κατανοητές, και η ταχεία αύξηση του επιπολασμού του άσθματος σε όλο τον κόσμο είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της σύγχρονης Ιατρικής. Στη δεκαετία του 1990, οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα καυσαέρια και άλλοι ρύποι είχαν την ικανότητα να προκαλέσουν επιδημία άσθματος. Ωστόσο, τώρα πιστεύεται ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη.

Πολλοί επιστήμονες εξετάζουν τον ρόλο των γενετικών παραγόντων στην πρόκληση του άσθματος και οι ερευνητές εξετάζουν επίσης το πώς το ανοσοποιητικό σύστημα αναπτύσσεται στην πρώιμη παιδική ηλικία.

Οι αιτίες των κρίσεων άσθματος, όμως, είναι καλύτερα κατανοητές. Τα άτομα με άσθμα έχουν χρόνια φλεγμονή στους πνεύμονες τους και αεραγωγούς που στενεύουν πιο εύκολα από ότι στα άτομα χωρίς άσθμα, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες.

Οι παράγοντες που μπορούν να πυροδοτήσουν μια κρίση άσθματος περιλαμβάνουν:

τα εισπνεόμενα αλλεργιογόνα (όπως τα ακάρεα της σκόνης, η γύρη, τα αλλεργιογόνα στους σκύλους και τις γάτες, τα παράσιτα που ζουν στη σκόνη), τον καπνό, την ατμοσφαιρική ρύπανση, διάφορες τροφές (το στάρι, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, η σοκολάτα, οι ξηροί καρποί, τα αυγά, τα οστρακοειδή, κ.λπ.), την άσκηση, τις έντονες συναισθηματικές καταστάσεις (όπως γοερό κλάμα ή δυνατό γέλιο), τα ερεθιστικά χημικά, καθώς και ορισμένα φάρμακα (ασπιρίνη και βήτα-αναστολείς). Άλλοι παράγοντες είναι οι λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος (γρίπη, κρυολόγημα, κ.λπ.).

Κάθε άτομο με άσθμα αντιδρά σε ένα διαφορετικό σύνολο των παραπάνω παραγόντων και για αυτό το λόγο η ταυτοποίηση των παραγόντων που πυροδοτούν μια κρίση άσθματος (καθώς και το πώς ο ασθενής μπορεί να τους αποφεύγει) είναι ένα σημαντικό βήμα για κάθε πάσχοντα, ώστε να μάθει πώς να ελέγχει τη νόσο του.

Άσθμα και μόλυνση του περιβάλλοντος

Το άσθμα σχετίζεται με τη μόλυνση του περιβάλλοντος, όπως πρώτος είχε δείξει ο Ιπποκράτης. Σύμφωνα με νέα αμερικανική επιστημονική έρευνα (2019), περίπου τέσσερα εκατομμύρια παιδιά αναπτύσσουν άσθμα κάθε χρόνο, επειδή συστηματικά εισπνέουν ρύπους από τις εξατμίσεις των οχημάτων, κυρίως διοξείδιο του αζώτου.

Οι ερευνητές της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Τζορτζ Ουάσιγκτον, με επικεφαλής την αναπληρώτρια καθηγήτρια περιβαλλοντικής υγείας Σούζαν Άνενμπεργκ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο ιατρικό περιοδικό «The Lancet Planetary Health», ανέλυσαν στοιχεία της περιόδου 2010-2015 για 194 χώρες και 125 μεγάλες πόλεις του κόσμου.

Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το πρόβλημα στις κινεζικές πόλεις (η Σαγκάη με 48% έχει το ρεκόρ διεθνώς), στη Μόσχα και τη Σεούλ, αλλά είναι επίσης υπαρκτό σε πόλεις όπως το Λος Άντζελες, η Νέα Υόρκη, το Σικάγο και το Λας Βέγκας. Σε απόλυτους αριθμούς, τα περισσότερα νέα περιστατικά παιδικού άσθματος λόγω ρύπανσης έχει η Κίνα (760.000 ετησίως) και ακολουθούν η Ινδία (350.000) και οι ΗΠΑ (240.000).

Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας (www.allergy.org.gr) συμμετέχοντας στην Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος θέλει να στείλει τα ακόλουθα μηνύματα στους Έλληνες ασθματικούς ασθενείς.

  • Το άσθμα είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών.
  • Τα συμπτώματα δεν είναι τα ίδια σε όλους τους ασθενείς, άρα χρειάζεται προσοχή στην αξιολόγηση τους από τον ίδιο τον ασθενή και από τον θεράποντα γιατρό του.
  • Η θεραπεία συνίσταται στην πρόληψη – φαρμακευτική αγωγή (αντιμετώπιση κρίσεων και προφυλακτική αγωγή) – ανοσοθεραπεία – ενημέρωση του ασθενούς – σωστή τακτική ιατρική παρακολούθηση.
  • Το άσθμα θεραπεύεται, αλλά σπάνια ιάται, γεγονός που επισημαίνει τη χρονιότητα του προβλήματος, αλλά και τη δυνατότητα του ασθματικού ασθενούς να έχει άριστη ποιότητα ζωής χωρίς μείωση του προσδόκιμου επιβίωση
  • Οι στόχοι της θεραπευτικής αντιμετώπισης του άσθματος είναι:
  • Περιορισμός και έλεγχος των  συμπτωμάτων
  • Πρόληψη ασθματικών κρίσεων
  • Διατήρηση των πνευμονικών λειτουργιών στα πλησιέστερα του φυσιολογικού επίπεδα
  • Διατήρηση φυσιολογικής φυσικής δραστηριότητας , συμπεριλαμβανομένης και της σωματικής άσκησης
  • Αποφυγή των παρενεργειών των αντιασθματικών φαρμάκων
  • Πρόληψη δημιουργίας μη-αναστρέψιμης απόφραξης
  • Μείωση θνητότητας άσθματος
  • Τα αντιασθματικά φάρμακα είναι ασφαλή σε χρόνια χρήση, σε όλες τις ηλικίες και στην εγκυμοσύνη
  • Η σωματική άσκηση όχι μόνο δεν απαγορεύεται, αλλά επιβάλλεται στους ασθματικούς, με την προϋπόθεση της σωστής ενημέρωσης για την αντιμετώπιση πιθανής κρίσης και τη λήψη προληπτικής αγωγής.
  • Το καλύτερο σπορ για τους ασθματικούς είναι το κολύμπι
  • Πολλοί ασθματικοί έχουν λάβει Ολυμπιακά μετάλλια
  • Η διάγνωση του άσθματος και των αιτίων που το προκαλούν πρέπει να γίνεται με αποδεδειγμένης επιστημονικής εγκυρότητας μεθόδους, καθολικά αποδεκτές από τη διεθνή ιατρική κοινότητα.
  • Ο ασθματικός ασθενής πρέπει να εκπαιδευτεί να αυτοελέγχει τη νόσο του (χρήση φορητού ροομέτρου), να είναι ικανός να αντιμετωπίζει μία κρίση και να γνωρίζει τους παράγοντες που επιδεινώνουν τη νόσο του.
  • Η ψυχοσυναισθηματική φόρτιση (πίεση) αποτελεί σημαντικό παράγοντα επιδείνωσης και πρόκλησης ασθματικής κρίσης.
  • Οι ασθματικοί ασθενείς απαγορεύεται ρητώς να είναι ενεργητικοί ή παθητικοί καπνιστές και να διατηρούν το σωματικό τους βάρος πλησιέστερα στην ιδανική για το ύψος τους τιμή.
  • Η λήψη των φαρμάκων πρέπει να είναι τακτική και σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντα γιατρού, αδιακρίτως της ύπαρξης ή μη συμπτωμάτων.
  • Ο καθορισμός του θεραπευτικού σχήματος είναι σύμφωνα με τη βαρύτητα του άσθματος και χρειάζεται συχνά αναθεώρηση, διότι ο ασθενής μπορεί να μετακινηθεί από το ένα στάδιο βαρύτητας στο άλλο.
  • Η ιατρική παρακολούθηση πρέπει να είναι τακτική (2 ή 3 μήνες κατά μέσο όρο) ανεξάρτητα αν ο ασθενής έχει συμπτώματα ή όχι.
  • Ο ασθματικός ασθενής ΔΙΚΑΙΟΥΤΑΙ και ΠΡΕΠΕΙ να μην ξεχωρίζει από οποιοδήποτε άλλο άτομο του γενικού πληθυσμού σε κάθε τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας.