Η 29η Απριλίου κάθε έτους είναι αφιερωμένη στα εκατομμύρια θύματα του χημικού πολέμου, ενός μαζικού μέσου εξόντωσης που έκανε την εμφάνισή του τον 20ο αιώνα.

Την ημερομηνία αυτή του 1997 τέθηκε σε ισχύ η Συνθήκη για τα Χημικά Όπλα, την οποία επιβλέπει ο Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (ΟPCW), που εδρεύει στη Χάγη της Ολλανδίας.

 Τι είναι τα Χημικά Όπλα;

Με τον όρο «χημικά όπλα» χαρακτηρίζονται οι πάσης φύσεως χημικές ουσίες που μπορούν να μετατραπούν σε αέρια ή ατμούς ή σταγονίδια ή σκόνη προκειμένου σε πολεμική χρήση να καταστήσουν τον αέρα ακατάλληλο προς αναπνοή, προκαλώντας κυρίως ασφυξία.

Στην Αρχαία Ελλάδα η Πρώτη Χρήση Χημικών

Όσο κι αν σας φαίνεται περίεργο, η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση χημικών όπλων έγινε στην Αρχαία Ελλάδα.  Οι Αθηναίοι μόλυναν το 600 π.Χ. το νερό της πολιορκημένης Κίρρας, ενώ ο Πελοποννησιακός στρατός χρησιμοποίησε αέρια από θειάφι στις Πλαταιές το 479 π.Χ.

Οι Σφαίρες με Δηλητήριο – Η Απαγόρευση και η Σύμβαση της Χάγης

Η Σύμβαση της Χάγης το 1907 απαγορεύει τη χρήση δηλητηρίων ή όπλων με δηλητήριο, όπως επίσης σε άλλες διεθνείς συμβάσεις απαγορευόταν η χρήση βλημάτων κάτω των 400 γρ. που φέρουν εκρηκτική γέμιση, ή χρήση ασφυκτικών ή δηλητηριωδών αερίων.  Αξίζει να σημειωθεί ότι από τον 17ο αιώνα ήδη είχαν χρησιμοποιηθεί σφαίρες  με δηλητήριο, οι οποίες απαγορεύτηκαν με σύμβαση μεταξύ της Γαλλίας και της Γερμανίας το 1674.

 

Η Εκτεταμένη Χρήση Χημικών Όπλων στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Τα χημικά όπλα χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο παρά την απαγόρευση από την σύμβαση της Χάγης. Οι Γερμανοί εξαπέλυσαν την πρώτη επιτυχημένη επίθεση με αέριο σε κυλίνδρους στις 22 Απριλίου 1915, όταν οι Γερμανοί απελευθέρωσαν 168 τόνους χλωρίου. Το 1915 χρησιμοποιήθηκαν και άλλα αέρια,  όπως το φωσγένιο που ήταν άχρωμο και μύριζε σαν «μουχλιασμένο άχυρο» και έτσι ήταν πολύ δύσκολο να αναγνωριστεί και το διφωσγένιο. Τα δύο αυτά αέρια προκάλεσαν το 80% των θανάτων που συνολικά προήλθαν από ασφυξιογόνα αέρια.

Το φωσγένιο χρησιμοποιήθηκε πρώτα από τους Γερμανούς, στις 19 Δεκεμβρίου 1915, και έξι μήνες αργότερα από τους Βρετανούς, των οποίων υπήρξε το κύριο χημικό όπλο (χρησιμοποίησαν 1500 τόνους σε 15 επιθέσεις). Συνολικά 124.000 τόνους χημικών όπλων χρησιμοποίησαν οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές, προκαλώντας τον θάνατο 91.000 στρατιωτών.

Το Αέριο Μουστάρδας και ο Αδόλφος Χίτλερ

Το καυστικό αέριο Μουστάρδας χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ως χημικό όπλο στις 12 Ιουλίου 1917, εναντίον των Βρετανικών στρατευμάτων στην Υπρ. Οι Γάλλοι το ονόμασαν Υπερίτη από το όνομα της πόλης Υπρ, ενώ οι Γερμανοί LOST, από τα αρχικά των γερμανικών χημικών Λόμμελ και Στάινκοφ που είχαν την έμπνευση να χρησιμοποιείται ως πολεμικό χημικό όπλο.

Στην συνέχεια οι σύμμαχοι το χρησιμοποίησαν εναντίον των Γερμανών και σε μία από αυτές τις επιθέσεις στις 14, Οκτωβρίου 1918, ένα από το θύματα ήταν ο νεαρός δεκανέας Αδόλφος Χίτλερ ο οποίος νοσηλεύτηκε επί μήνες στο νοσοκομείο στο Πασεβάλκ κοντά στο Βερολίνο με φρικτούς πόνους στα μάτια.

Αιθιοπία 1935-36 Η χρήση αερίου Μουστάρδας από τον Μουσολίνι.

Το 1935 ο Μουσολίνι εξαπολύει επίθεση με βόμβες αερίου μουστάρδας κατά της Αιθιοπίας,  προκειμένου να καταστρέψει τον στρατό του αυτοκράτορα της χώρας Χαϊλέ Σελασιέ.  Αν και η Ιταλία υπέγραψε το πρωτόκολλο της Γενεύης το 1925 κατά της χρήσης χημικών όπλων, η Κοινωνία των Εθνών δεν της υπέβαλλε κυρώσεις.

1943-44 Η εξολόθρευση των Εβραίων με χημικά αέρια

Η ναζιστική Γερμανία αν και έκανε συστηματικά πειράματα για την παραγωγή χημικών όπλων δεν τα χρησιμοποίησε τελικά στο πεδίο της μάχης, ίσως λόγο της τραυματικής εμπειρίας που είχε ο Αδόλφος Χίτλερ αλλά και λόγω της προειδοποίησης του Πρόεδρου των ΗΠΑ Ρούσβελτ για μαζικά αντίποινα στην περίπτωση που τα χρησιμοποιούσαν.

Οι ναζί τα χρησιμοποίησαν όμως για την εξόντωση των Εβραίων στις περιοχές που κατείχαν, με χαρακτηριστική περίπτωση το στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαϊντάνεκ όπου στις 3 Νοεμβρίου 1943 βρήκαν τον θάνατο 18.000 Πολωνοί Εβραίοι πολιτικοί κρατούμενοι και αιχμάλωτοι με το αέριο Zyklon b

Εξολόθρευση του  Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας – ΔΣΕ στο Γράμμο 1949

Εκτενέστατη χρήση ναπάλμ στον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο 1946-1949 στον Γράμμο,  Η επίθεση εξαπολύθηκε στις 25 Αυγούστου 1949 όπου αμερικανικού τύπου αεροσκάφη χτύπησαν σε πολλά σημεία την οροσειρά με την εξελιγμένη μορφή της βόμβας ναπάλμ, τη Napalm-B.  

1961-1971 Βιετνάμ

Οι ΗΠΑ κατηγορούνται ότι χρησιμοποίησαν βόμβες Ναπάλμ και τον «πορτοκαλί παράγοντα» κατά τον δυνάμεων του Βόρειου Βιετνάμ.  Υποστηρίζουν από την πλευρά τους ότι οι Ναπάλμ είναι εμπρηστικές και όχι χημικές βόμβες και ότι ο «πορτοκαλί παράγοντας» είναι φυτοκτόνο που χρησιμοποιήθηκε για την απογύμνωση των δασών της χώρας και όχι απαγορευμένη χημική ουσία.

1980 Πόλεμος Ιράν – Ιράκ

Κατά την διάρκεια του πολέμου με το Ιράν το Ιράκ παρά τη διεθνή σύμβαση κατά της χρήσης βιολογικών και τοξικών όπλων, που ισχύει από το 1972, χρησιμοποίησε το νευροπαραλυτικό Tabun.

 

1988 Το μακελειό κατά των Κούρδων στην πόλη Χαλάμζα

Μακελειό στην Χαλάμζα από τις δυνάμεις του Σαντάμ Χουσεΐν και την επίθεση με χημικά 48 ώρες μετά την ανακατάληψη της πόλης από το Ιράκ. Από την επίθεση βρήκαν τον θάνατο 3.200-5.000 άτομα και τραυματίστηκαν 7.000-10.000 κυρίως άμαχοι.

Μετά την πτώση του καθεστώτος και του πολέμου στο Ιράκ ο ξάδελφος του Σαντάμ Χουσεΐν, Αλί Χασάν Αλ Ματζίντ ο επονομαζόμενος και «χημικός Αλί» καταδικάσθηκε σε θάνατο ως υπεύθυνος για την επίθεση και εκτελέσθηκε μα απαγχονισμό των Ιανουάριο 2010.

2016 Επίθεση Τζιχαντιστών με Χημικά

Το παρατηρητήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατήγγειλε στις 13/11/2016 ότι οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού κράτους χρησιμοποίησαν χημικά όπλα σε τουλάχιστον 3 επιθέσεις τους στην Ιρακινή πόλη Καϊγαρα, νότια της Μοσούλης.

2013-2018 Εμφύλιος στην Συρία

Οι κυβερνητικές δυνάμεις που στηρίζουν τον Άσαντ έχουν κατηγορηθεί  για χρήση χημικών όπλων με πολλά θύματα.  Η πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση αφορούσε την χρήση αερίου Σαρίν το 2013, την οποία ακολούθησαν αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ. Σε πρόσφατη επίθεση από ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία και Γαλλία, οι τρείς αντιμαχόμενες πλευρές (κυβέρνηση, φιλοδυτική αντιπολίτευση, τζιχαντιστές) αλληλοκατηγορούνταν για τη χρήση χημικών.