Η Διεθνής Ημέρα Αντιρρησιών Συνείδησης καθιερώθηκε το 1985 και εορτάζεται κάθε χρόνο στις 15 Μαΐου, με πρωτοβουλία φιλειρηνικών και αντιπολεμικών μη κυβερνητικών οργανώσεων, για να κάνει γνωστά στην παγκόσμια κοινή γνώμη τα πιστεύω των αντιρρησιών συνείδησης.

Αντιρρησίας Συνείδησης είναι όποιος για λόγους θρησκευτικούς, ηθικούς ή φιλοσοφικούς αρνείται τη στράτευση. Στη χώρα μας, οι αντιρρησίες συνείδησης έχουν δύο επιλογές: Είτε να υπηρετήσουν άοπλη στρατιωτική θητεία, είτε διπλάσιας διάρκειας εναλλακτική κοινωνική υπηρεσία σε υπηρεσίες και δημόσιους φορείς.

Το Ευρωπαϊκό Γραφείο για την Αντίρρηση Συνείδησης (EBCO) εκφράζει τη βαθιά του ανησυχία για τις σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων των αντιρρησιών συνείδησης σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα στην Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν, την Αρμενία και την Ελλάδα, και καλεί τις κυβερνήσεις τους να αναγνωρίσουν επειγόντως και πλήρως το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα και συστάσεις.

Μεταξύ των 47 κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης, η Τουρκία είναι η μόνη που δεν αναγνωρίζει καθόλου το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία για τους κληρωτούς. Το Αζερμπαϊτζάν αναγνωρίζει το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης για τους κληρωτούς στο σύνταγμά του, αλλά δεν έχει κανένα νόμο.

Η Αρμενία αναγνωρίζει το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης για τους κληρωτούς στη νομοθεσία, αλλά προβλέπει μια μεροληπτική και τιμωρητική πολιτική υπηρεσία η οποία είναι υπό τον έλεγχο του στρατού.

Η Ελλάδα, παρομοίως, αναγνωρίζει το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης για τους κληρωτούς στη νομοθεσία, αλλά προβλέπει μια μεροληπτική και τιμωρητική πολιτική υπηρεσία που δεν είναι αμιγώς πολιτική.

Υπάρχουν διεθνείς αντιδράσεις για την εναλλακτική κοινωνική υπηρεσία στην Ελλάδα, επειδή θεωρείται ότι έχει «τιμωρητικό χαρακτήρα» και δεν αποτελεί αντίστοιχο της στρατιωτικής θητείας ως προσφορά σε κάποιο κοινωνικό φορέα.

«Είναι μια παγκόσμια ημέρα για την οποία η Ελλάδα δεν έχει πολλούς λόγους να εορτάζει. Το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης είναι διεθνώς αναγνωρισμένο δικαίωμα που δυστυχώς, παρά τις περιορισμένες προόδους τις τελευταίες δεκαετίες, συνεχίζει να παραβιάζεται με πολλούς τρόπους στην Ελλάδα»

Το φαινόμενο των αντιρρησιών συνείδησης θα τείνει να εκλείψει, όσο οι στρατοί θα μετατρέπονται σε εθελοντικούς και επαγγελματικούς.

Η Διεθνής Αμνηστία ζητά την άμεση εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με το διεθνές δίκαιο και τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επαναλαμβάνει τις συστάσεις της προς τις ελληνικές αρχές αναφορικά με τα σημαντικά και χρόνια ζητήματα παραβιάσεων των δικαιωμάτων των αντιρρησιών συνείδησης στην Ελλάδα.

Οι αντιρρησίες συνείδησης δεν πρέπει να συλλαμβάνονται, να διώκονται, να τους επιβάλλονται πρόστιμα και να φυλακίζονται εξαιτίας της άρνησής τους να καταταγούν στις ένοπλες δυνάμεις ή εξαιτίας της άρνησής τους να υπηρετήσουν εναλλακτική υπηρεσία που είναι τιμωρητική ή συνιστά διάκριση.

Η Διεθνής Αμνηστία ζητά από την ελληνική Κυβέρνηση να τερματίσει τις διώξεις των αντιρρησιών συνείδησης και να εναρμονίσει το ισχύον τιμωρητικό και μεροληπτικό νομικό πλαίσιο με τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα.

Σωρεία παραλογισμών στο σύστημα εξέτασης των αντιρρησιών συνείδησης

Αυτό που ισχύει σήμερα στην Ελλάδα είναι ο ενδιαφερόμενος, που δηλώνει αντιρρησίας συνείδησης, να εξετάζεται από μια 5μελή επιτροπή, η οποία υπάγεται θεσμικά στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και αποτελείται από 2 στρατιωτικούς, δυο πανεπιστημιακούς και ένα μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Μεταξύ άλλων απαιτείται να καταθέσει βεβαιώσεις ότι δεν ανήκει σε κάποια σκοπευτική λέσχη, ενώ προβλέπεται να περάσει και από συνέντευξη.

Ήδη από την αρχή του 2011 τέσσερις αντιρρησίες συνείδησης, αν και πολίτες, κλήθηκαν σε στρατοδικεία.

  • Στις 12/05/2011 δικάζεται από το Αναθεωρητικό Στρατοδικείο Αθηνών ο ιδεολογικός αντιρρησίας συνείδησης Ε. Μ. με την κατηγορία της ανυποταξίας. Ο Ε. Μ. αρνήθηκε να υπηρετήσει την τιμωρητική εναλλακτική υπηρεσία το 2007, για λόγους συνείδησης, και καταδικάστηκε για ανυποταξία σε 8μηνη ποινή φυλάκισης, με αναστολή από το Στρατοδικείο Αθηνών, στις 19 Φεβρουαρίου 2010.
  • Στις 22/03/2011 ο ιδεολογικός αντιρρησίας συνείδησης Μ.Α. καταδικάστηκε για ανυποταξία σε 8μηνη ποινή φυλάκισης, με διετή αναστολή, από το Ναυτοδικείο Πειραιά. Ο Μ.Α. αρνήθηκε, για λόγους συνείδησης, να υπηρετήσει την τιμωρητική εναλλακτική υπηρεσία.
  • Στις 23/02/2011 αναβλήθηκε η εκδίκαση της υπόθεσης του ιδεολογικού αντιρρησία συνείδησης Α.Π για την κατηγορία της ανυποταξίας από το Στρατοδικείο Αθηνών. Ο Α.Π, ο οποίος δεν είναι πλέον υπόχρεος στράτευσης, καθότι 48 ετών σήμερα, κλήθηκε για στρατιωτική θητεία πριν το 1998, όταν δεν υπήρχε ακόμα εναλλακτική υπηρεσία, και αρνήθηκε να στρατευθεί.
  • Στις 16/02/2011 εκδικάστηκε από το δικαστικό συμβούλιο του Αναθεωρητικού Στρατοδικείου Αθηνών η έφεση του θρησκευτικού αντιρρησία συνείδησης, Ν.Ξ . κατά του παραπεμπτικού βουλεύματος του δικαστικού συμβουλίου του Ναυτοδικείου Πειραιά για δεύτερη λιποταξία, και εκκρεμεί η απόφαση. Ο Ν.Ψ. ήταν επαγγελματίας στρατιωτικός και έγινε αντιρρησίας συνείδησης αφού βαφτίστηκε χριστιανός μάρτυρας του Ιεχωβά. Για την πρώτη λιποταξία καταδικάστηκε από το Αναθεωρητικό Στρατοδικείο Αθηνών, τον Σεπτέμβριο του 2008, σε ποινή φυλάκισης 3 ετών με πενταετή αναστολή.

Η Ελλάδα, παρά τις βελτιώσεις του Νόμου 3883/2010 και την απόφαση του Υπουργού Εθνικής Άμυνας για μείωση της διάρκειας της εναλλακτικής υπηρεσίας στους 15 μήνες, εξακολουθεί να αποτυγχάνει να συμμορφωθεί με τις διεθνείς υποχρεώσεις της.

Η Ελλάδα συνεχίζει να διατηρεί το θεσμό υπό στρατιωτική αρχή, να δικάζει τους αντιρρησίες συνείδησης σε στρατοδικεία και μάλιστα επανειλημμένα για την ίδια πράξη, να έχει εναλλακτική υπηρεσία τιμωρητικού χαρακτήρα για τη συντριπτική πλειονότητα των στρατεύσιμων, να μην αναγνωρίζει το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στους επαγγελματίες στρατιωτικoύς και να μην παρέχει επαρκή και έγκαιρη πληροφόρηση για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης και τον τρόπο απόκτησης της ιδιότητας του αντιρρησία συνείδησης.

Το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης αποτελεί βασικό στοιχείο του δικαιώματος στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. Αυτό διασφαλίζεται στο Σύνταγμα της Ελλάδας (Άρθρα 13 και 14), καθώς και στην Οικουμενική Διακήρυξη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (Άρθρο 18), στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (Άρθρο 18), στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (Άρθρο 9) και στην Αμερικανική Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Άρθρα 12 και 13).

Έχει επίσης αναγνωριστεί σε Ψηφίσματα και Συστάσεις που έχουν υιοθετηθεί από τα Ηνωμένα Έθνη, το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη.

Το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης αναγνωρίζεται ρητά στο Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 10.2) και στην Ιβηροαμερικανική Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Νέων (Άρθρο 12).

Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχουν ρητά αναγνωρίσει ότι το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία προστατεύεται από το δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας στο Άρθρο 18 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα και στο Άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αντίστοιχα.

Τα διεθνή πρότυπα ορίζουν επίσης ότι οποιαδήποτε εναλλακτική υπηρεσία απαιτείται να υπηρετήσουν οι αντιρρησίες συνείδησης πρέπει να είναι γνήσια πολιτική, υπό πολιτικό έλεγχο, και μη τιμωρητικής φύσης ή διάρκειας.